"Một ngày dễ thường lẩn đi đâu mất trong khi bạn lần lữa những việc phải làm." (Bill Watterson, "Kho báu ở khắp nơi")

Năm giờ chiều, bạn mới nhận ra báo cáo bạn hoãn lại bữa giờ sẽ hết hạn vào ngày mai. Đến lúc bắt tay vào làm thôi. Mở máy tính lên nào, rồi... ngó qua điện thoại một tí, hay là xem kênh youtube yêu thích một tẹo? Mà thật ra mình nên nấu bữa tối trước ấy nhỉ? Mình thì thích nấu ăn đấy nhưng mà với nùi việc vướng bận thế này thì nấu ăn cũng chẳng vui vẻ gì. Ủa mà giờ trễ mất tiêu rồi. Hay là để sáng mai làm vậy.

Đây là cái vòng luẩn quẩn của trì hoãn và bảo đảm với các bạn, chúng ta ai cũng từng ở trong đó. Nhưng mà vì sao chúng ta trì hoãn hoài dẫu biết nó chỉ tổ gây hại? Để nói rõ chỗ này, lùi việc lại không phải lúc nào cũng là trì hoãn. Quản lý thời gian hiệu quả đòi hỏi ta chọn ra nhiệm vụ nào cần ưu tiên cũng như cái nào chờ lại được. Trì hoãn là khi ta dùng lí do không đâu để tránh né làm một việc ta dự định sẵn, ngay cả khi biết rõ hành vi này sẽ gây hậu quả xấu đến đâu. Rõ ràng là vô lí khi cứ đâm đầu làm những gì gây hại cho mình. Vậy nhưng trì hoãn là cách thức của cơ thể hòng bảo vệ bản thân ta, nhất là trước mối hoạ nhãn tiền của nhiệm vụ. Khi ta bảo rằng cần phải viết báo cáo đó, não phản ứng như thể có nguy hiểm đang tới. Hạch hạnh nhân, tập hợp các tế bào thần kinh tham gia quá trình xử lí cảm xúc và xác định mối đe doạ, đồng thời giải phóng các hormone như adrenaline tạo ra phản ứng sợ hãi. Hoảng sợ do căng thẳng có thể áp đảo xung động từ vỏ não trước trán vốn giúp ta suy tư và điều chỉnh cảm xúc. Vậy là trong cái mớ lùng nhùng gồm đối mặt, bỏ chạy và dừng lại, bạn quyết định làm việc ít căng thẳng hơn để né tránh. Phản ứng này có vẻ hơi quá đáng, dù sao cũng chỉ là thời hạn nộp báo cáo, nào phải là gấu tấn công. Nhưng nhiều khả năng là ta trì hoãn nhiệm vụ bởi cảm giác tiêu cực nó mang lại như là sợ hãi, kém cỏi hay bất an. 

Nghiên cứu về trì hoãn trong sinh viên cho thấy người tham gia thường hoãn lại các nhiệm vụ khó khăn hoặc khiến họ căng thẳng. Mà càng để lâu thì họ lại càng thấy việc đó khó. Trong một thí nghiệm khác, sinh viên được nhắc nhở học tập liên tục trong ngày. Đa số thấy không quá tệ khi ngồi vào học. Nhưng một khi họ trì hoãn thì nó lại gây căng thẳng và càng khó mà bắt đầu. Vì nguyên nhân của trì hoãn là cảm xúc tiêu cực nên có những người càng dễ hoãn việc. Những người khó điều chỉnh cảm xúc hoặc thường cảm thấy khổ sở vì lòng tự trọng thấp sẽ dễ trì hoãn việc hơn, dù cho họ giỏi quản lý thời gian đến đâu.

Tuy nhiên một hiểu lầm thường thấy là ai trì hoãn thì cũng lười biếng cả. Xét về cả thể chất lẫn não bộ thì lười biếng đồng nghĩa với không có năng lượng lẫn hứng thú nói chung. Khi làm biếng, bạn thường muốn ngồi không không làm gì hơn là làm mình xao nhãng với việc này việc nọ. Thật ra, nhiều người trì hoãn vì họ để tâm quá nhiều. Những người này có nỗi sợ thất bại cực lớn. Họ hoãn việc lại vì sợ thành quả không như mong đợi. Dù lí do trì hoãn là gì thì kết quả cũng như nhau. Người thường xuyên trì hoãn phải chịu đựng nỗi âu lo và phiền muộn thường trực, cùng với đó là mặc cảm xấu hổ, căng thẳng cao độ cùng những loại bệnh liên quan. Tệ hơn nữa là trì hoãn sẽ gây tổn hại về lâu dài, tuy nó giúp giảm căng thẳng trong hiện tại. Nó dần trở thành phản ứng cơ thể đối phó với các tác nhân gây căng thẳng. Vậy làm cách nào để  phá vỡ vòng lặp của trì hoãn?

Trước giờ người ta nghĩ là người trì hoãn cần xây dựng kỉ luật và quản lý thời gian nghiêm ngặt. Nhưng ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu thấy hoàn toàn ngược lại. Khắt khe với bản thân chỉ làm chồng chất thêm nhiều cảm xúc tiêu cực cho nhiệm vụ và làm mối đe doạ càng đáng sợ hơn. Để cắt đứt vòng tròn này, ta cần xử lí và làm giảm đi cảm giác tiêu cực. Một số chiến lược có thể dùng như chia nhỏ nhiệm vụ hoặc liệt kê ra lí do bạn căng thẳng rồi giải quyết vấn đề thực sự bên trong. Thử loại bỏ những thứ gây xao nhãng dễ khiến bạn bông dưng muốn trì hoãn. Hơn hết, nó giúp hình thành lòng nhân từ dành cho bản thân bằng cách tự tha thứ và lập kế hoạch tốt hơn cho lần tới. Vì kiểu văn hoá duy trì vòng lặp của căng thẳng và trì hoãn chỉ làm ta tổn thương về lâu dài.

Nguồn: TED_Ed