Giấc ngủ quan trọng thế nào trong việc tái cấu trúc bộ não và trong cách ghi nhớ của chúng ta?

Giấc ngủ chiếm gần một phần ba cuộc đời chúng ta, nhưng nhiều người trong chúng ta không dành sự chú ý và chăm sóc tương xứng cho nó. Sự thờ ơ này thường là kết quả của một hiểu lầm nghiêm trọng. Thật ra ngủ không phải là lãng phí thời gian hay chỉ là để nghỉ ngơi sau khi bạn hoàn thành mọi công việc quan trọng. Thay vì vậy, giấc ngủ mang một chức năng quan trọng, cho phép cơ thể cân bằng và điều chỉnh các hệ thống sinh tồn: nó tác động đến hô hấp và điều hoà mọi thứ từ tuần hoàn đến tăng trưởng cơ thể và phản ứng miễn dịch.

Chưa hết, giấc ngủ cũng ảnh hưởng không hề nhỏ lên não của bạn. Một phần năm lượng máu tuần hoàn trong cơ thể được chuyển đến não khi bạn thiếp đi. Những gì diễn ra trong não bạn khi ngủ là sự tái cấu trúc mãnh liệt, một quá trình rất quan trọng cho hoạt động của trí nhớ.

Năng lực ghi nhớ của chúng ta ban đầu không có vẻ ấn tượng. Nhà tâm lý học ở thế kỷ 19 là Herman Ebbinghaus đã chứng minh rằng chúng ta thường quên 40% tài liệu mới đọc trong vòng 20 phút đầu tiên, một hiện tượng được gọi là đường cong quên. Nhưng sự mất mát này có thể được ngăn chặn thông qua việc củng cố trí nhớ, quá trình mà thông tin được chuyển từ trí nhớ ngắn hạn sang trí nhớ dài hạn bền vững hơn. Việc củng cố này xảy ra nhờ một bộ phận quan trọng trong não, gọi là hồi hải mã (hippocampus).

Vai trò của nó trong việc hình thành trí nhớ dài hạn đã được chứng minh qua nghiên cứu của Brenda Milner vào những năm 1950 với một bệnh nhân được biết đến là H.M. Sau khi hồi hải mã của H.M bị loại bỏ, khả năng hình thành trí nhớ ngắn hạn mới của ông bị ảnh hưởng, nhưng ông vẫn có thể học các nhiệm vụ vật lý thông qua lặp lại. Tuy nhiên, khả năng hình thành trí nhớ dài hạn của ông cũng bị tổn hại.

Các phát hiện của Milner cùng với công trình của Eric Kandel vào những năm 90 đã giúp chúng ta hình dung quy trình củng cố trí nhớ. Ban đầu, thông tin cảm giác được ghi nhận và tạm thời lưu trữ trong các nơ-ron dưới dạng trí nhớ ngắn hạn. Từ đó, nó di chuyển đến hồi hải mã, nơi củng cố và tăng cường các nơ-ron trong khu vực vỏ não đó. Nhờ tính dẻo dai của thần kinh, các mầm synapse mới được hình thành, cho phép tạo ra các kết nối mới giữa các nơ-ron và củng cố mạng lưới thần kinh nơi thông tin sẽ được lưu trữ dưới dạng trí nhớ dài hạn.

Tại sao chúng ta nhớ một số điều mà không nhớ những điều khác? Có một số cách để ảnh hưởng đến mức độ và hiệu quả của việc ghi nhớ. Ví dụ, những kỷ niệm được hình thành trong thời điểm cảm xúc cao độ, hoặc thậm chí là căng thẳng, sẽ được lưu giữ tốt hơn do mối liên hệ giữa hồi hải mã và cảm xúc. Tuy nhiên, một trong những yếu tố chính góp phần vào việc củng cố trí nhớ là, như bạn đã đoán, một giấc ngủ ngon.

Giấc ngủ bao gồm bốn giai đoạn, trong đó sâu nhất được gọi là giấc ngủ sóng chậm và giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM). Các máy EEG theo dõi người trong các giai đoạn này cho thấy các xung điện di chuyển giữa cuống não, hồi hải mã, đại não, đồi não và vỏ não đóng vai trò như các trạm trung chuyển trong việc hình thành trí nhớ. Các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ đã được chứng minh là giúp củng cố các loại trí nhớ khác nhau. Trong giấc ngủ sóng chậm non-REM, trí nhớ quy nạp được mã hóa vào một kho tạm thời ở phần trước của hồi hải mã. Thông qua một cuộc đối thoại liên tục giữa vỏ não và hồi hải mã, nó được kích hoạt lại nhiều lần, dẫn đến việc dần dần phân phối lại vào kho lưu trữ dài hạn trong vỏ não. Ngược lại, giấc ngủ REM đánh thức hoạt động của não, liên quan đến việc củng cố trí nhớ thường trực.

Dựa trên các nghiên cứu, đi ngủ ba giờ sau khi ghi nhớ công thức và một giờ sau khi luyện tập các âm điệu sẽ là lý tưởng nhất. Hy vọng bạn có thể thấy rằng việc thiếu ngủ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của bạn, mà còn làm giảm khả năng giữ lại tất cả kiến thức và luyện tập từ đêm trước. Điều này càng xác nhận sự khôn ngoan của câu nói: "Hãy ngủ một giấc đã." Khi bạn nghĩ về tất cả những tái cấu trúc não bộ và việc hình thành các kết nối mới diễn ra trong khi bạn ngủ, bạn có thể thấy rằng giấc ngủ hợp lý sẽ giúp bạn thức dậy mỗi sáng với một bộ não mới mẻ và được cải thiện, sẵn sàng đối mặt với những thách thức phía trước.

Nếu bạn muốn học thêm về cách tối ưu hóa giấc ngủ và trí nhớ của mình, hãy tìm hiểu các phương pháp học tập hiệu quả và quản lý thời gian để đạt được kết quả tốt nhất trong học tập và cuộc sống.

Nội dung: Shai Marcu.

Hoạt hình: Javier Saldeña

Nguồn: TED-Ed

Nâng cao kiến thức và kỹ năng cùng Tam Khôi

Bạn có thể tham gia học tại Tam Khôi từ hôm nay để giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho các kỳ thi và thử thách trong tương lai. Đừng quên bạn có thể đăng ký học thử các lớp của Tam Khôi nhé. Tham khảo thời khoá biểu ở đây.